چگونه انتقاد کنیم و چگونه با انتقادات دیگران برخورد کنیم؟
در ابتدا ببینیم واژه انتقاد به چه معناست. در فرهنگ معین چند معنی برای انتقاد آمده است:خالص کردن، جدا کردن خوب از بد، خرده گرفتن . همان گونه که میبینیم انتقاد چند معنی د ارد، اما اصلیترین و شاید مهمترین معنیی آن خالص کردن و جداکردن خوب از بد است. وقتی که فردی را نقد میکنید در حقیقت به طور دقیق او را بررسی نمودهاید، خوب و بد او را از هم جدا میکنید و تلاش می کنید تا با نشاندادن بدیها و دادن راهحل، در رفع کردن آنها کمک کنید.
-ادامه مطلب-
ولی انتقادکردن قوانین خود را دارد و هر نوع انتقادی درست نیست. اگر در ابتدای متن دقت کنید، بر سازندگی انتقاد تاکید شد. انتقادهایی هم داریم که به صورت مخرب انجام میشوند و خورد کننده روح هستند. گاهی اوقات تصمیم اینکه کجا و چه موقع باید از فردی انتقاد کرد و آیا انتقاد ما جایز و درست است، سخت میشود. در این مقاله شما را با انتقاد و انواع آن آشنا خواهم کرد و توصیههای کاربردی ارائه داده میشود تا بتوانید به درستی و موثر از دیگران انتقاد کنید.اما انتقادکردن راه و رسم خود را دارد و هر نوع انتقادی جایز نیست.
دو نوع انتقاد داریم انتقادهای سازنده و انتقادهای مخرب. بعضی وقتها تصمیم اینکه کجا و چه وقت باید از کسی انتقاد کرد و آیا انتقاد ما صحیح است، دشوار میشود. ما شما را با انواع انتقاد آشنا میکنیم و اینکه چگونه به درستی و موثر از دیگران انتقاد کنید.
انتقاد سازنده
در این انتقاد شخص تلاش میکند تا اشکالاتی را که می بیند را با دادن راهحلهای موثر، به طرف مقابل بگوید. نخستین خصوصیت انتقاد سازنده این است که تنها اشکالات را بیان نکنید. دومین خصوصیت این نوع انتقاد، شیوه انجام آن است. اینکه به طوری انتقاد کنید که شخص در مقابل آن جبهه نگیرد. سخنی با محبت و مثبت از خصوصیتهای انتقاد سازنده است. در این نوع از انتقاد به اعتماد به نفس فرد مقابل آسیبی نمی رسد و شخص محکم تر برای برطرف کردن عیبهای خود قدم برمی دارد.
انتقاد مخرب
در این نوع از انتقاد شخص با خشونت و بعضی اوقات در زمان نامناسب، انتقاد خود را بیان میکند. از سوی دیگر تنها عیبها و اشکالات شخص دیگر را به او میگوید به جای اینکه راه کار صحیح و عملی در اختیارش بگذارد. امکان دارد انتقاد کننده مقصود بدی از این کار نداشته باشد اما با روش اشتباهی که انتقاد کند سبب دلخوری و بعضی وقتها از بین رفتن اعتماد به نفس طرف روبرو شود. این نوع انتقاد امکان دارد بسیار آسان تبدیل به عیبجویی گردد و سبب میشود تا به روابط دو طرف آسیب وارد شود.
چگونه با انتقادات دیگران برخورد کنیم؟
با اینکه انتقاد میتواند ناراحت کننده باشد و روحیه را ضعیف کند، ولی میتوان از دید مثبت نیز به آن نگاه کرد: انتقاد علامت صداقت طرف روبرو است و میتواند ما را به سوی راهی بهتر راهنمایی کند. انتقاد میتواند فرصتی برای پیشرفت باشد.
برای بالا بردن روحیه انتقاد پذیری در خود می توانید کارهای زیر را انجام دهید:
سریع پاسخ ندهید
به سرعت و بدون فکر پاسخ دادن، اشتباهترین رفتاری است که میتوانید در برابر انتقاد دیگران انجام دهید. زود پاسخ دادن سبب میشود چیزهایی بگوییم که بعدا از گفتن آن ها پشیمان بشویم. برای تحلیل و جمع بندی افکار خود قدری زمان بگذارید. چنانچه پیام یا ایمیلی دارای انتقاد به دستتان رسید سریع گزینهی ریپلای را انتخاب نکنید و بعد از به دست آوردن آرامش و تجزیه تحلیل صحیح مبادرت به جواب دادن کنید. چنانچه حضوری و در مقابل مورد انتقاد قرار گرفته اید، و فکر میکنید بیش از چند دقیقه احتیاج به فکر کردن دارید این را بگویید و بخواهید که به شما زمان فکر کردن در این مورد بدهند.
منفی را به مثبت تبدیل کنید
یکی از راههای موفقیت در هر چیز این است که نکات مثبت هر چیزی که دیگران آن را منفی میبینند را ببینید. بیماری سبب میشود از برنامه ورزشیتان جا بمانید؟ این میتواند یک استراحت مناسب باشد.
با انتقاد نیز باید همین گونه رفتار کنید، باید نکات مثبت آن را ببینید. شاید به نظر بی ادبانه و توهین آمیز بیاید ولی در بیشتر انتقادات، نکته مثبتی نیز وجود دارد و باعث پیشرفت می شود.
رفتارتان را عوض کنید
به انتقاد به عنوان فرصتی برای آموختن و بهتر شدن نگاه کنید. شخصی که از شما انتقاد میکند اغلب دوست دارد کار شما بهتر شود. به طور صحیح با این موقعیت برخورد کنید و از شخص مقابل تشکر کنید که برای کمک به شما زمان گذاشته است. با این کار در مقابل دفاع کردن از خود ، استقامت میکنید.
از انتقادگرتان تشکر کنید
حتی چنانچه کسی با بی ادبی و توهین از شما انتقاد کرد، از او تشکر کنید. امکان دارد روز بدی را داشته است یا شاید کاملا آدم منفی باشد. ولی با همه این حرفها، رفتار و قدردانی شما آنها را خلع سلاح میکند.
از انتقادات درس بگیرید
پس از اینکه با دیدی مثبت انتقادات نگاه کردید و از منتقدتان تشکر کردید، کار قبلتان را تکرار نکنید. باید برای پیشرفت کوشش کنید. این موضوع برای خیلی ها خیلی دشوار است زیرا اغلب فکر میکنند همیشه حق با آنهاست. ولی هیچ کس نیست که همیشه حق با او باشد. در حقیقت امکان دارد شما اشتباه کرده باشید و حق با فرد انتقاد کننده باشد. بنابراین باید ببینید که آیا میتوانید چیزی را در خودتان جوری عوض کنید که به سوی مثبت برود.
شما باید فرد بهتری باشید
خیلی مواقع انتقاد را یک حمله شخصی و توهین فکر میکنیم. ولی اینگونه نیست. البته امکان دارد بعضی وقتها این گونه باشد اما نباید آنرا این گونه تصور کنیم. انتقاد را باید انتقاد بر رفتارمان برداشت کنیم نه انتقاد بر خودمان به عنوان یک شخص. چنانچه اینکار را بکنید، دیگر احساسی به آن انتقاد نظر نخواهید کرد و نکات مثبت آن را خواهید دید.
ولی کاری که بیشتر ما میکنیم این است که انتقاد را یک حمله شخصی گمان کرده و با حمله به آن عکس العمل میدهیم. "من اجازه نمی دهم کسی با من اینگونه صحبت کند." به خصوص اگر این انتقاد در جمع صورت گرفته باشد.
چنانچه بتوانید در مقابل آن حمله آرامش خود را حفظ نمایید و با ادب و احترام به آن انتقاد واکنش دهید، آنوقت میتوانید فرد بهتری باشید. و این کار دو فایده دارد:
دیگران تحسینتان خواهند کرد و تصور بهتری درمورد شما دارند. به خصوص اگر واکنشتان مثبت باشد و بسیار خوب با انتقاد برخورد نموده باشید.
خودتان حس بهتری نسبت به خودتان پیدا میکنید. با شرکت در یک حمله شخصی خودمان را زشت نشان خواهیم داد ولی چنانچه بتوانیم خودمان را بالاتر از آن جایگاه نگه داریم، احساس خوبی نسبت به آنچه هستیم پیدا میکنیم و این بهترین و بالاترین منفعت است.
چگونه انتقاد کنیم ؟
انتخاب زمان مناسب برای انتقاد کردن
یک اصل خیلی مهم در انتقاد کردن این است که وقت مناسبی را برای این کار انتخاب کنید. انتقاد کردن وقتی که شخص مقابل وضعیت روانی خوبی ندارد، نه تنها اثری ندارد بلکه حتی اگر به بهترین شکل گفته شود هم به سوءتفاهم میانجامد و به احتمال زیاد شخص مقابل آن را نوعی تهدید شخصی تلقی میکند.
در جمع انتقاد نکنید
انتقاد از یک نفر در بین جمع، اغلب به به وجود آوردن احساس حقارت ـ و لااقل احساس خجالت زدگی ـ در فردی میشود که از او انتقاد میکنید. چنین انتقادهایی در بیشتر وقتها سبب آزردگی میشوند و نتیجه خوبی خواهد داشت ولی انتقادهایی که در تنهایی انجام میشوند، نشان دهنده حسن نیت انتقاد کنندهاند و بیشتر سازنده خواهد بود.
روی رفتار شخص تمرکز کنید، نه روی خود شخص
انتقاد مستقیم از شخصیت یک فرد، حس ناخوشایندی به او میدهد و هیچ تغییر مثبتی نخواهد کرد. چنانچه میخواهید رفتار اشتباهی را به فردی گوشزد کنید، تنها درباره آن رفتار حرف بزنید و همه ابعاد شخصیت فرد را زیر سوال نبرید.
نخست از خوبی های فرد بگویید
از خوبی های اشخاص گفتن راه حل خیلی خوبی برای جلب محبت شخص مقابل می باشد و شما با این کار طرف مقابلتان را آماده برای شنیدن انتقاد می کنید . فراموش نکنید هیچ کس بی عیب نیست و در همین طور هیچ کس آنقدر بد نیست که همه خصوصیتها و نقاط مثبت آن فدای نقطه ضعف هاش گردد .
از قیاس کردن خودداری کنید
چنانچه مزایای رفتاری و گفتاری یک فرد دیگر را به رخ طرف مقابلتان بکشید، اغلب اثر انتقادتان برعکس میشود. از هر گونه مقایسهای که باعث حقارت شخص انتقاد شونده میشود، خودداری کنید. این کار، سازندگی انتقادتان را معیوب میکند ولی مقایسههایی که طرف مقابلتان در آنها دست بالا را خواهد داشت، مناسب اند و حسن نیت شما را به فرد انتقادشونده انتقال می دهد.
نصیحت نکنید
در انتقاد کردن اصلا نیازی به نصیحت کردن و پند دادن نیست. انتقاد کردن نوعی راهکار است که در جای خود، شیوه صحیح را به فرد نشان می دهد.
پس در انتقاد کردن موشکافانه رفتار کنید. برای این کار باید از دانایی بالایی برخوردار باشید چون هر کسی انتقادپذیر نیست و هر فردی نمی تواند انتقاد سازنده انجام دهد.