نوجوانی یکی از دوره‌های مهم و حساس در زندگی هر فردی به شمار می‌رود. نوجوان در این سن زیربنای آینده خود را پایه ریزی میکند. در این میان نحوه برخورد اطرافیان و تربیت والدین در تصمیم‌گیری و شکل گیری شخصیت او تاثیر بسزایی دارد. نوجوانان در این سن بلوغ را تجربه می‌کنند که خود چالش‌های بسیاری را به همراه دارد. بلوغ با تغییرات جسمی و هورمونی باعث تغییر خلق در او می‌شود. از همین رو والدین کار دشواری را برای تربیت فرزند خود پیش رو دارند. اگر بیش از اندازه به او سخت بگیرند و یا در مقابل او را کاملا آزاد بگذارند، عواقب ناخوشایندی در انتظار نوجوانشان قرار می‌گیرد. سازگاری با نوجوان و نحوه تربیت صحیح آن نیازمند مهارت‌هایی است که والدین را موظف به یادگیری می‌کند.

-ادامه مطلب-

راهکارهای عملی در زمینه تربیت نوجوان سالم

نوجوانان روحیه حساسی دارند که هر رفتار اشتباه می‌تواند به سلامت روانی آن‌ها لطمه وارد کند. برای مثال در عین حالی که نیازمند کسب استقلال هستند و دوست ندارند مانند زمان کودکی با آن‌ها رفتار شود، از طرفی خواهان توجه و محبت از طرف والدین خود هستند. در مثالی دیگر فرزندتان که تا چندی قبل و در زمان کودکی مطیع تصمیمات شما بود، امروز برای گرفتن تصمیمات مختلف، خواهان استقلال است.

در ابتدا شاید سازگاری با این رفتارها برای والدین امری سخت باشد، اما با کمک از مشاوره نوجوان و یادگیری مهارت‌های ارتباطی می‌توانند رابطه خوبی بین خود و فرزندشان برقرار کنند. در ادامه به برخی از راهکارهای عملی در زمینه تربیت نوجوانان می‌پردازیم:

خودتان الگوی خوبی باشید

هرچقدر هم که اطلاعات و آگاهی خوبی داشته باشید و نکات آموزنده‌ای را به فرزند خود منتقل کنید، تا زمانی که او این نکات را در رفتار شما نبیند، به آن‌ها بها نمی‌دهد. برای مثال هرچقدر از او بخواهید با ادب باشد یا به بزرگ‌تر خود احترام بگذارد اما خودتان در زمان صحبت با همسرتان این مورد را رعایت نکنید، او ارزشی برای حرفتان قائل نمی‌شود.

یکی از تاثیرگذارترین روش‌های تربیتی، الگو پذیری از اطرافیان است. هرعملی که تمایل دارید فرزندتان انجام دهد را خودتان به خوبی اجرا کنید. طبق تحقیقات به عمل آمده میزان تاثیرگذاری رفتار شما قابل مقایسه با سخن شما نیست. پس اگر به دنبال این هستید فرزندتان معیارهای اخلاقی و رفتاری خوبی را در پیش بگیرید در ابتدا خودتان باید الگوی خوبی باشید.

قدرت تاثیربخشی کلام را جدی بگیرید

تاثیر کلام بر روی رفتار فرزندتان را جدی بگیرید:

برای صحبت با او زمان، مکان و شرایط خوبی را انتخاب کنید.

دائما در حال نصیحت کردن نباشید، چراکه هیچ فردی از نصحیت شدن مداوم خوشش نمی‌آید.
به طور مداوم از رفتارهای او انتقاد نکنید. کمی صبور باشید و راه‌های دیگری را برای گوشزد کردن اشتباه فرزندتان پیدا کنید.
این شیوه رفتار سبب می‌شود قدرت کلامتان کاهش پیدا کند چرا که تذکراتتان در میان حجم وسیعی از انتقاد و نصحیت گم می‌شود. زمانی که قصد بیان نکته مهمی به فرزند خود را دارید، برای این کار زمان بگذارید و در حالتی دوستانه، آن را بیان کنید. به هیچ عنوان در زمان صحبت کردن از گوشی موبایل استفاده نکنید یا در حال تماشای تلویزیون با او صحبت نکنید. این اقدامات ارزش صحبتتان را پایین می‌آورد.

با فرزندتان مانند یک کودک رفتار نکنید

زمانی که فرزندتان پا به دوران نوجوانی می‌گذارد، نیازمند این است که کمی فضا به او دهید تا استقلال و هویت خود را پیدا کند. اگر همچنان مانند یک کودک ناآگاه با او برخورد کنید، احساس سرافکندگی به او دست می‌دهد. همچنین در برخی از مواقع، نوجوان برای اثبات بزرگ شدن خود دست به کارهای پرخطر می‌زند تا والدین اش را متوجه خود کند. برای مثال دیرآمدن به منزل 

به نوجوانتان کمی فضا دهید تا آزادانه‌تر برای برنامه‌های خودش تصمیم بگیرید. این امر به معنی این نیست که او هرکاری دوست داشت بدون نظارت شما انجام دهد، بلکه استقلال بیشتر نسبت به سن کودکی می‌باشد. در این شرایط دچار بحران هویت نمی‌شود و شخصیتی وابسته پیدا نمی‌کند.

از بحران‌ها و خطرات این دوره مستقیما با او صحبت کنید

بلوغ جنسی و تغییر هورمون‌ها سبب می‌شود نوجوان به جنس مخالف تمایل پیدا کنند. همچنین گاهی برای هیجان‌خواهی دست به رفتارهای پرخطر مانند مصرف مواد مخدر بزند. به صورت دوستانه با نوجوانتان از عواقب این رفتارها صحبت کنید و او را از آسیب‌های احتمالی آگاه کنید.

با دوستان فرزندتان صمیمی شوید

نوجوان تمایل دارد تایم زیادی را با دوستان خود بگذراند که اقتضای سن اوست و امری طبیعی محسوب می‌شود. او در گروه‌های دوستانه به دنبال تایید خواهی و کسب استقلال است. در این میان پدر و مادرها از این موضوع بسیار نگران هستند و سعی دارند رفت و آمد فرزندشان را کنترل کنند. این عمل، اثری عکس دارد و لجبازی نوجوان را برمی‌انگیزد.

به جای این شرایط سعی کنید نظارتی غیر مستقیم را انتخاب کنید و با دوستان فرزندتان، آشنا شوید. برای مثال هرچند وقت یک بار آن‌ها را به خانه‌تان دعوت کنید و تایم بیشتری را با هم بگذرانید. در شرایطی که فرزندتان احساس نکند مورد کنترل شماست، با دوستانش به تفریح روید تا بیشتر با همدیگر آشنا شوید. شما باید سعی کنید اعتماد فرزندتان را به خوبی جلب کنید.

سخن آخر

تربیت نوجوان کاری دشوار، حساس و مهم محسوب می‌شود چرا که در شکل گیری شخصیت نوجوان نقس اساسی دارد. نوجوان در سن بلوغ با بحران هویت روبه رو می‌شود و دائما از خود سوال‌هایی مانند من کیستم؟ برای چه به دنیا آمده‌ام؟ نقش من در این دنیا و خانواده چیست؟ برای آینده باید چه کاری انجام دهم؟ و.. از خود می‌پرسد. در این میان وظیفه پدر و مادر است که با آگاهی بخشی و تربیت صحیح بتوانند هویتی مستقل و سالم برای فرزندشان رقم بزنند. از آنجایی که تربیت نوجوان کاری سخت و حساس است، والدین می‌توانند از متخصص نوجوان در این زمینه کمک بگیرند تا اطلاعات خود را به روز کنند.

چرا غالباً گفتگوهای بین والدین و نوجوان، گفتگوهایی بی حاصلی است؟ والدین در صحبت با نوجوان باید از چه شیوه هایی استفاده کنند؟ چرا نوجوان در گفتگو با والدین مقاومت نشان می دهد؟ چرا آنها از انتقاد و نصیحت نفرت دارند؟ آیا می خواهید حرف ها و نصیحت های شما بر فرزندانتان تاثیر داشته باشد، چه شرایطی را باید رعایت کنید؟ شروعِ صحبت با نوجوانان دشوار است. به عنوان پدرمادر اغلب با مقاومت روبرو می‌شوید. خبر خوب این است که روش‌هایی برای تعامل با نوجوانتان که روابط باز و مثبت را ترویج می‌دهد وجود دارد.

-ادامه مطلب-

چند شیوه‌ی موثر برای گفتگو با نوجوانان :

روشنفکر باشید

اگر می‌خواهید یک مکالمه سازنده با نوجوانتان داشته باشید، یک چیز را به خاطر داشته باشید این است که هنگامی که یک بچه احساس مورد قضاوت بودن و یا محکوم شدن می‌کند، احتمال کمتری دارد که پذیرای پیام شما باشد. پیشنهاد می‌کنیم به منظوردستیابی به بهترین نتیجه برای شما و نوجوانتان، سعی کنید موقعیتی بی‌طرف و آزاد را حفظ کنید. ما درک می‌کنیم که چالش برانگیز است و به تمرین نیاز دارد.

خودتان را جای نوجوانتان قرار دهید

برای مثال، رفتاری را که خودتان ترجیح می‌دهید زمانی که در مورد یک موضوع دشوار صحبت می‌کنید مورد خطاب قرار بگیرید را در نظر بگیرید. فکر کردن درمورد چگونگی احساستان در زمان نوجوانی می‌تواند سودمند باشد.

در مورد اهدافتان صریح و شفاف باشید

نوشتن آن‌ها می‌تواند موثر باشد. زمانی که شما هدفتان از یک مکالمه را بدانید، می‌توانید بعدا به آن برگردید و آنچه را که درست پیش رفت، آنچه که نادرست بود، چه اهدافی داشتید و کدام‌ها باید برای یک وقت دیگر بمانند و آیا قادر به ارائه موثر آن‌ها بودید را مرور کنید

مثبت فکر کنید

اگر به یک موقعیت با شرم، خشم،ترس یا ناامیدی نزدیک شوید، تلاش‌های شما نتیجه معکوس خواهد داشت. در عوض مراقب، کنجکاو، مودب و فهمیده باشید.صحبت کردن با نوجوانتان در مورد مواد مخدر نباید زشت و یا ناراحت باشد.

به حرف های نوجوان گوش کنید

بسیاری از نوجوانان شاکی هستند که والدین به حرف آنان گوش نمی کنند. ارتباط مانند خیابان دوطرفه است. اگر می خواهید نوجوان به حرف شما گوش کند، با دقت شنوای حرف هایش باشید.

برای نظر نوجوان احترام قائل شوید

در برخی موضوعات نظر فرزندان را بپرسید. گاهی نظر آنان با ارزش است. این امر به نوجوان کمک می کند که در مورد مسائل مختلف فکر کند و از طرفی اعتماد به نفس او افزایش می یابد.

نظر نوجوان را بی ارزش و مسخره ندانید

شاید نوجوان حرفی بزند که به نظر ما احمقانه و کودکانه است. اگر این امر را مستقیماً به او بگوییم ناراحت می شود و کمتر صحبت می کند.در برخی موارد که نظر او را قبول ندارید، آن را مطرح نکنید، زیرا نوجوان در این مقطع به تأیید نیاز دارد.

با رفتار و گفتار مثبت سرمشق و الگوی فرزندان باشید

اگر با همسر و فرزندان رفتار خوبی داشته باشید، نوجوان می کوشد رفتار شما را سرمشق خود قرار دهد.

انعطاف پذیر باشید

به موضوعات مورد علاقه نوجوان توجه کنید. علایق و خواسته های نوجوان با ما فرق دارد؛ همان طوری که ما نوجوان بودیم، خواسته های ما با والدین متفاوت بود. خود را جای او بگذارید و مسائل را از دید او ببینید.

نظرات خود را به فرزندان تحمیل نکنید

هرگز فرزندتان به زور و اجبار نظرتان را نمی پذیرد. تحمیل نظر باعث جبهه گیری فرزندان می شود.

زمانی که فرزندتان آمادگی دارد با او صحبت کنید

بزرگ ترین اشتباه را زمانی مرتکب می شوید که فرزندتان خود را برای رفتن به میهمانی دوستش آماده می کند و به او می گویید می خواهم باتو صحبت کنم.
هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد. اگر زمانی که فرزندتان حوصله و وقت کافی دارد با او صحبت کنید بهتر نتیجه می گیرید.

همیشه فرزندتان را نصیحت نکنید

گرچه نصایح شما به نفع نوجوانان است، ولی آنان در این مقطع کمتر مایل به شنیدن آن هستند. توجه به نوجوان از اهمیت خاصی برخوردار است. ساکت باشید، به او فرصت دهید صحبت کند. با عجله حرفش را قطع نکنید و نظرتان را نگویید.

افزایش اعتماد به نفس در نوجوانان با وجود چالش‌های دوران نوجوانی کاری بس دشوار است. کمبود اعتماد به نفس و نداشتن تصویر خوشایند در مورد ظاهر و سایر ویژگی‌های فردی، در بسیاری از موارد منجر به اختلال‌های رفتاری در نوجوانان می‌شود و آینده آن‌ها را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. این مشکلات زمانی شدیدتر می‌شوند که نوجوان در کودکی نیز دارای شخصیتی خجالتی و دوری گزین بوده باشد. ادامه این روند باعث از بین رفتن بسیاری از فرصت‌های نوجوان برای شکوفایی استعدادهایش می‌باشد. شما با استفاده از روش‌هایی نه چندان پیچیده می‌توانید به فرزندتان برای افزایش اعتماد به نفسش کمک کنید. 

داشتن اعتماد به نفس به معنای باور داشتن به توانایی‌ها و قابلیت‌هاست. در واقع این ویژگی باعث می‌شود که احساس کارآمدی کنیم و در موقعیت‌های مختلف بتوانیم توانمندی‌های خود را به کار ببندیم. در حالی که عدم اعتماد به نفس نوعی ترس از شکست را در ما ایجاد می‌کند و احتمال دست یابی به موفقیت‌ها را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

-ادامه مطلب-

نوجوانانی که از اعتماد به نفس بالایی ندارند معمولا الگوهای رفتاری خاصی را از خود نشان می‌دهند که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

- تمایل به گوشه گیری و انزوا

- عدم برقراری ارتباط چشمی مناسب با دیگران

- به کار بردن اظهارت منفی در مورد خود هنگام گفت‌وگو

- حرف زدن با صدای خیلی بلند و داشتن حالتی از پرخاشگری یا بالعکس داشتن تن صدای بسیار پایین

- اجتناب از رفتن به موقعیت‌های اجتماعی

- احساس وابستگی افراطی به والدین

- داشتن وضعیت بدنی خاص نظیر خم بودن شانه‌ها و پایین بودن بیش از حد سر

نشانه های اعتماد به نفس بالا در نوجوانان

افرادی که اعتماد به نفس بالایی دارند معمولا در دوران نوجوانی با بحران‌های کمتری رو به رو می‌شوند. آن‌ها اغلب در روابط اجتماعی نشانه‌های زیر را از خود بروز می‌دهند.

- داشتن توانایی کافی برای "نه" گفتن

- تمایل به پرورش شخصیتی مستقل

- داشتن روابط اجتماعی مناسب با همسالان

- توانایی ابراز وجود کافی

- صحبت کردن در مورد افکار و احساسات خود

- شجاعت در بیان نظر مخالف

راهکارهایی برای افزایش اعتماد به نفس در نوجوان

کمبود اعتماد به نفس در نوجوان می‌تواند علل مختلفی داشته باشد. در صورتی که برای افزایش اعتماد به نفس در فرزندتان دچار مشکل هستید؛ بهتر است که یک مشاوره روانشناسی دریافت نمایید و با استفاده از خدمات روان درمانی به ریشه یابی علل و رفع این مشکل نوجوانتان بپردازید. اما به طور کل متخصصان یکسری راهکارهای عمومی را برای افزایش اعتماد به نفس فرززندان به والدین توصیه می‌کنند که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره خواهیم کرد. توجه داشته باشید که نوجوان در این دوران با چالش های زیادی دست و پنجه نرم می‌کند و افزایش اعتماد به نفس می‌تواند در این راه کمک کننده باشد.

1- به جای تاکید بر نتایج کارها از تلاش های فرزندتان قدردانی کنید

هنگامی که فرزندتان برای کاری تلاش می‌کند، برای مثال زمانی که برای امتحانی سخت درس می‌خواند، فارغ از این که چه نتیجه‌ای در آن امتحان می‌گیرد از تلاش‌هایی که انجام داده قدردانی کنید. به او بگویید که تلاش‌های او را می‌بینید و برای آن‌ها ارزش قائل هستید.

نگذارید فرزندتان احساس کند که شما تنها در زمان‌هایی که او موفق است برایش ارزش قائلید. نوجوان شما باید بداند که حتی در صورتی که علی رغم همه تلاش‌ها شکست بخورد، بازهم برایتان ارزشمند است و شما به داشتن او افتخار می‌کنید.

2- به فرزندتان مهارت جرات ورزی را آموزش دهید

مهارت‌های زندگی فرزندانتان در میزان موفقیت و اعتماد به نفس او تاثیر بسیار زیادی دارند. شما به عنوان والدین نقش پررنگی در پرورش این مهارت‌ها ایفا می‌کنید. یکی از مهارت‌های زندگی که پرورش آن به افزایش اعتماد به نفس نوجوانان کمک بسیار زیادی می‌کند، مهارت جرات مندی است.

نوجوانان باید بیاموزند که شجاعانه صحبت کنند و زمانی که در محافل اجتماعی خواسته‌ای دارند، به جای پنهان شدن، بتوانند جرات مندانه خواسته‌هایشان را مطرح کنند. نوجوانانی که می‌توانند به این شیوه رفتار کنند، معمولا از جانب همسالان خود نیز بیشتر مورد پذیرش قرار می‌گیرند. این مساله به میزان زیادی در افزایش اعتماد به نفس آن‌ها تاثیر خواهد داشت.

برای آن که فرزندتان این مهارت‌ها را داشته باشد، باید به او آموزش بدهید و در موقعیت‌های مختلف به او فرصت بدهید تا بتواند جرات مندانه خودش را بروز بدهد.

3- برای افزایش اعتماد به نفس در نوجوانان الگوی آن ها باشید

فرزندانتان بیشتر اعتماد به نفس خود را، از رفتارهای شما الگو برداری می‌کنند. اگر شما دائما از شرایط خود ناراضی باشید و همیشه از خود بد بگویید، ناآگاهانه به فرزندانتان می‌آموزید که آن‌ها نیز این گونه رفتار کنند.

به آن‌ها نشان بدهید که چقدر ویژگی‌های مختلف خود را می‌پسندید و به ابعاد مختلف وجودی خود عشق می‌ورزید. این رفتارها باعث می‌شود که فرزندان یاد بگیرند با خود مهربان باشند و رفتارهای خود تخریبی کمتری انجام دهند تا اعتماد به نفسشان در طول زندگی آسیب کمتری ببیند.

4- افزایش اعتماد به نفس در نوجوانان با خودگویی های مثبت

گفتار درونی هر فرد، یعنی حرف‌هایی که به خود می‌زند یا همان خودگویی‌هایی که نقش اصلی را در اعتماد به نفس او ایفا می‌کند. اگر فرزند نوجوانتان دائم با خود فکر کند "من زشتم" یا "کسی مرا دوست ندارد"، در واقع در حال شکل دادن اعتماد به نفسی ضعیف و آسیب دیده است. کمبود اعتماد به نفس در دختران با بد ریخت انگاری بدن بیشتر همایند می‌شود. به نوجوان خود آموزش دهید که خود گویی‌های مثبتی داشته باشد. به او کمک کنید تا بتواند شواهدی را خلاف افکار مخرب خود پیدا کند تا بتواند افکار مثبت را جایگزین آن‌ها کند. 

5. برای افزایش اعتماد به نفس در نوجوانان می‌توانید از کمک متخصصان استفاده کنید

در برخی موارد ممکن است عدم اعتماد به نفس نوجوان ناشی از مشکلاتی نظیر افسردگی یا تجربه رویدادهای ناخوشایند در گذشته باشد. در این شرایط مراجعه به یک متخصص در حیطه سلامت روان نظیر روانشناس به او کمک می‌کند تا به بینش درست تری در مورد خود دست یابد. هم چنین روانشناس با آموزش مهارت‌های بین فردی می‌تواند به فرزند شما کمک کند تا ارتباطات مثبت‌تری را شکل دهد و با تجربه موفقیت در این باره احساس کارآمدی و اعتماد به نفس بالاتری را نیز به وجود آورد.

6- از شکست ها فاجعه نسازید

همه والدین دوست دارند فرزندشان در زندگی موفق شود و به دستاوردهای بالایی برسد. با این حال تاکید بیش از حد بر موفقیت‌ها باعث می‌شود که افراد هیچ تصوری از شکست نداشته باشند و در ذهن خود از آن فاجعه‌ای جبران ناپذیر بسازند. تلاش کنید به فرزندتان نشان دهید که موفقیت‌ها بدون تجربه شکست و زمین خوردن معنایی ندارند و هر انسانی باید خود را برای روزهای سخت نیز آماده کند. همچنین نوجوان باید بداند که هیچ انسانی کامل نیست و هر انسانی در زندگی خود بارها و بارها ممکن است با شکست رو‌به‌رو شود.

7- به او کمک کنید نقاط ضعف خود را بپذیرد

هر انسانی مجموعه ای از ویژگی های مثبت و منفی است. در واقع همه ما با وجود تمام خوبی ها نقاط تاریکی در وجود خود داریم که لازم است با آن ها مواجه شده و به عنوان بخشی از وجودمان این ویژگی ها را بپذیریم. برخی از پدر و مادرها دائما تلاش می کنند نوعی خودپنداره کاذب را در فرزندشان پرورش دهند. برای مثال آن ها به جای تلاش برای رفع نقاط ضعف نوجوان تلاش می کنند مشکلات او را به طور کل نادیده بگیرند و به او بگویند که اصلا مشکلی وجود ندارد.

این کار باعث می شود که فرد همواره از درون احساس ضعف کند و نوعی اعتماد به نفس کاذب و غیرکارآمد را در خود شکل دهد. تلاش کنید به فرزندتان کمک کنید در مورد نقاط ضعف خود آزادانه با شما صحبت کند و احساسات و افکارش را با شما در میان بگذارد. به جای قضاوت کردن تلاش کنید به او نشان دهید درکش می کنید و حاضرید برای بهتر شدن اوضاع در کنار او بمانید. با رعایت این نکات می‌توانید بهترین رفتار را با والدین خود داشته باشید.

8- حمایت اجتماعی نوجوان را افزایش دهید

افراد در دوران نوجوانی بیش از هر زمانی به نظر دیگران در مورد خود اهمیت می دهند و تمایل دارند به جز خانواده به گروه های دیگری به خصوص گروه های هم سن و سال خود بپیوندند. عدم پذیرش از جانب دیگران می تواند تاثیر بسیار منفی روی آن ها بگذارد و اعتماد به نفسشان را تا حد زیادی تخریب نماید. از همین رو تلاش کنید او را به سمت موقعیت هایی هدایت کنید که می تواند دوستان بهتری پیدا کند و فرصت بیشتری برای پرورش و رشد خود داشته باشد. هم چنین در طول دوران نوجوانی همواره به او نشان دهید که در کنارش هستید و در هر موقعیتی که نیاز باشد از او حمایت می کنید.

9- برای افزایش اعتماد به نفس در نوجوانان کمی به آنان فضا بدهید

افراد در دوران نوجوانی میل زیادی به استقلال دارند. آن‌ها می‌خواهند از والدین خود فاصله بگیرند چرا که نیاز دارند نشان دهند دیگر کودک نیستند. بسیار اهمیت دارد که این میل طبیعی را در آن‌ها نادیده نگیرید و با کنترل گری بیش از حد نوجوان را در جبهه مخالف خود قرار ندهید. تلاش کنید در این دوران نظارت غیر مستقیم داشته باشید و با رفتارهایتان به نوجوان اطمینان ببخشید که برای استقلال او ارزش و احترام قائل هستید چرا که کنترل بیش از حد به طور غیر مستقیم این پیغام را به فرزندتان می‌رساند که از توانمندی‌های او مطمئن نیستید و نمی‌توانید همانند یک فرد بالغ به او اعتماد کنید. این امر در نهایت باعث می‌شود که خودپنداره نوجوان آسیب ببیند و اعتماد به نفس او نیز کاهش پیدا کند.

10- برای افزایش اعتماد به نفس در نوجوانان بر ویژگی‌های اکتسابی او تاکید کنید

برخی از ویژگی‌های انسان از بدو تولد با او هستند و از همین رو به آن‌ها ویژگی‌های انتسابی گفته می‌شود. برای مثال تمام مشخصه‌های ظاهری به عنوان ویژگی‌های انتسابی در نظر گرفته می‌شوند چرا که از جانب والدین به ارث می‌رسند و فرد نقشی در به دست آوردن آن‌ها ندارد. هرگز برای بالا بردن اعتماد به نفس فرد بر این ویژگی‌ها تمرکز نکنید. چراکه آن‌ها قابلیت رشد و ارتقا ندارند و جزء توانمندی‌های فردی محسوب نمی‌شود. در نتیجه فرزندتان را با مسائلی نظیر زشتی، زیبایی، نژاد و مسائلی از این قبیل ارزش گذاری نکنید. به جای این‌ها به او نشان دهید که ارزشمندترین ویژگی‌ها چیزهایی هستند که او با تلاش و به طور اکتسابی در زندگی به آن‌ها دست می‌یابد.

سوالات متداول

- آیا اعتماد به نفس ارثی است؟

خیر، ما هرگز با اعتماد به نفس بالا یا پایین متولد نمی‌شویم. بلکه این ویژگی از تعامل فاکتورهای مختلف در طول زندگی ناشی می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به سبک خلق و خو، شیوه فرزندپروری و تربیت والدین و تجربیات محیطی اشاره کرد. 

تربیت نوجوان یکی از چالش‌هایی است که اغلب والدین با آن مواجه هستند و هنگام مراجعه به روانشناس آن را مطرح می‌کنند. در سنین نوجوانی افراد اغلب دستخوش تغییرات جسمانی و روانی مختلفی می‌شوند که باعث می‌شود رفتارهای متفاوتی را انجام دهند. پذیرش این رفتارها برای اکثر والدین دشوار است و نمی‌توانند به راحتی با آن‌ها سازگار شوند. به همین خاطر ممکن است که ناخواسته در روش‌های تربیتی خود اشتباهاتی را مرتکب شوند. ما در این مقاله تلاش کرده‌ایم تا با گردآوری اطلاعات مهم در زمینه تربیت نوجوان به شما کمک کنیم.

نکات مهمی برای والدین در زمینه تربیت نوجوان

هنگامی که فرزندتان به نوجوانی می‌رسد شما با تغییراتی در آن‌ها روبه‌رو می‌شوید که ممکن است برایتان خوشایند نباشند. برای مثال کودکی که تا دیروز مطیع دستورات شما بوده، امروز خواهان استقلال بیشتری است و تمایل دارد تا بیشتر وقت خود را با دوستانش بگذراند و کمتر از شما مشورت بگیرد. این رفتارها ممکن است باعث ایجاد نوعی مقاومت در شما شده و تقابل ناسازگارانه‌ای را ایجاد کند. ما در ادامه به نکاتی در مورد تربیت نوجوان اشاره کرده‌ایم که به شما کمک می‌کنند ارتباط مؤثرتری با فرزندتان برقرار کنید و تأثیرگذاری بالاتری روی نوجوان خود بگذارید.

-ادامه مطلب-

1- برای تربیت نوجوان خود کمی به او فضا بدهید

با آغاز دوره نوجوانی باید این مسئله را بپذیرید که فرزندتان دیگر از کودکی خود فاصله گرفته و برای کسب یک هویت سالم نیاز به استقلال بیشتری دارد. برخی از والدین هرگز نمی‌خواهند این موضوع را بپذیرند و همواره با فرزند خود شبیه یک کودک خردسال رفتار می‌کنند. این کار می‌تواند آسیب‌های زیادی را در مسیر رشد روانی نوجوان به همراه بیاورد و باعث شود که او نوعی شخصیت وابسته را شکل دهد و یا در فرایند هویت‌یابی دچار بحران و سردرگمی شود.

برای پیشگیری از این موضوع لازم است که در این دوران فضای آزادانه بیشتری در اختیار فرزندتان قرار دهید تا او بتواند با جهان پیرامون خود ارتباط بیشتری برقرار کند. البته این موضوع به این معنا نیست که نظارت خود را به طور کامل قطع کنید. اتفاقاً در دوره نوجوانی نظارت شما بر رفتار فرزندتان از اهمیت بالاتری برخوردار است اما لازم است که این کنترل و نظارت به طور غیرمستقیم باشد و نوجوان از رفتار شما بفهمد که به توانایی‌های او اعتماد و اطمینان کافی دارید.

2- تأثیرگذاری کلام خود را افزایش دهید

برخی از پدر و مادرها دائماً در حال نصیحت فرزند نوجوان خود هستند و یا همواره از کارهای مختلف او انتقاد می‌کنند. این شیوه رفتاری باعث می‌شود که اثرگذاری کلام آن‌ها کاهش یافته و تذکرهای مهم آن‌ها در بین انبوهی از انتقادها و نصیحت‌ها گم شود. در نتیجه فرزندان این تذکرها را نیز پشت گوش می‌اندازند و بیشتر در معرض آسیب‌های مختلف قرار می‌گیرند.

در نتیجه تلاش کنید تا در این دوران صبر و تحمل خود را افزایش داده و میزان انتقادهای خود را محدودتر کنید. این کار باعث می‌شود که فرزندتان ارزش بیشتری برای توصیه‌های شما قائل شود و به احتمال بیشتری به آن‌ها عمل کند. از جمله مسائل ضروری که لازم است در مورد آن‌ها به نوجوانتان تذکر بدهید می‌توان به انجام رفتارهای پرخطر جنسی، مصرف مواد مخدر یا مشروبات الکلی و سایر رفتارهای خود آسیب‌رسان اشاره کرد.

3- هنگام تربیت نوجوان خود ارتباط خوبی با دوستان او برقرار کنید

گروه دوستان در دوره نوجوانی از اهمیت بسزایی برای افراد برخوردار است. این مسئله برای بسیاری از والدین امری نگران کننده است چرا که احساس می‌کنند تربیت فرزندشان از دست آن‌ها خارج شده و باعث می‌شود که احتمال درگیر شدن نوجوان در آسیب‌های اجتماعی افزایش یابد.

به همین خاطر شاهد هستیم که خیلی از والدین دائماً فرزند خود را از معاشرت با گروه‌های دوستان منع کرده و به این ترتیب جنجال‌های مختلفی را در این زمینه به راه می‌اندازند. اما همان طور که انتظار می‌رود متأسفانه این رفتارها نه تنها نوجوانان را از گروه‌های دوستی دور نمی‌کند بلکه تمایل آن‌ها را برای حفظ این روابط افزایش می‌دهد.

از همین رو اگر نگرانی‌های زیادی را در این باره تجربه می‌کنید تلاش کنید تا به جای محدود کردن فرزندتان با دوستان او ارتباط مثبتی برقرار کنید. برای مثال می‌توانید گاهی آن‌ها را برای یک وعده غذایی مهمان کنید و ساعاتی را در جمع آن‌ها بگذرانید. این کار به شما کمک می‌کند تا بتوانید شناخت بیشتری از دوستان فرزندتان داشته باشید و به این ترتیب نظارت و کنترل بیشتری نیز روی رفتارهای آن‌ها داشته باشید. همچنین این رفتار به فرزندتان نشان می‌دهد که شما برای علائق او احترام قائل هستید در نتیجه می‌تواند ارتباطات میان شما را تقویت کرده و تأثیرگذاری کلامتان را افزایش دهد.

4- در مورد خطرات این دوره به فرزندتان آگاهی دهید

در دوره نوجوانی روحیه ریسک پذیری و هیجان خواهی در افراد افزایش می‌یابد. این امر باعث می‌شود که احتمال درگیر شدن در رفتارهای پرخطر افزایش پیدا کند. به همین خاطر لازم است که شما به عنوان والدین در فضایی صمیمانه در مورد خطراتی همچون عوارض مصرف مواد مخدر، الکل و خطرات ناشی از داشتن روابط جنسی محافظت نشده به فرزندتان اطلاعات دهید تا او از سر ناآگاهی دچار مشکلات جبران‌ناپذیر نشود.

5- برای فرزندتان یک الگوی رفتاری مناسب باشید

اگر به دنبال این هستید که فرزندتان در زندگی معیارهای اخلاقی و رفتاری مناسبی را در پیش بگیرد لازم است که بتوانید خودتان نقش یک الگوی مناسب را برای او بازی کنید. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که میزان تأثیرگذاری رفتار شما به عنوان والدین قابل مقایسه با سخنان شما نیست. به عبارت دیگر هرچقدر راجع به ارزش‌ها و اخلاقیات برای فرزندتان صحبت کنید به اندازه عمل کردن به آن‌ها تأثیرگذار نخواهد بود.

سؤالات متداول درباره تربیت نوجوان
- بحران هویت نوجوانی چیست؟

در دوره نوجوانی افراد در حال گذر از دوره کودکی به بزرگسالی هستند و در این میان می‌خواهند هویت دلخواه خود را بسازند. از همین رو دائماً با این پرسش مواجه می‌شوند که "من کیستم؟" به همین خاطر است که شما در این دوران می‌بینید که فرزندتان می‌خواهد موضوعات مختلفی را تجربه کند و یا ارتباطات گوناگونی را با افراد دیگر برقرار سازد. اگر والدین در این مسیر نتوانند به درستی به فرزند خود کمک کنند و دائماً او را با محدودیت‌های مختلف مواجه سازند، فرد در نهایت به نوعی سردرگمی در هویت دچار خواهد شد و حتی در زمان بزرگسالی نمی‌تواند به شناخت درستی در مورد خود برسد.

- فرزند من در دوران نوجوانی بسیار لجباز و یک‌دنده شده در حالی که در گذشته اصلاً چنین رفتارهایی را نداشته. می‌توانید در مورد علل بروز این رفتارها به من کمک کنید؟

بروز لجبازی در دوران نوجوانی می‌تواند علل مختلفی داشته باشد از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به تغییرات هورمونی بدن و نیازهای عاطفی متفاوت در این دوران اشاره کرد. در نتیجه لازم است که والدین با کسب شناخت بیشتر از ویژگی‌های دوران نوجوانی بتوانند همدلی و درک بیشتری از فرزند خود داشته باشند و ارتباط صمیمانه‌تری با او برقرار کنند. اگر احساس می‌کنید که در این زمینه دچار مشکل هستید و تعارض‌های زیادی را با فرزند نوجوان خود تجربه می‌کنید مراجعه به یک روانشناس متخصص در حیطه کودک و نوجوان می‌تواند به شما کمک کند.

نویسنده :خانم کیهانی

اوقات فراغت برای نوجوانان از اهمیت بیشتری برخوردار است، چراکه زمان‌های آزاد برای آن‌ها فرصتی برای کشف محیط پیرامون و پیدا کردن هویت منحصر به فرد خویش محسوب می‌شود. در واقع نوجوانان در اوقات فراغت خود بیشتر روابط دوستانه با همسالان را شکل می‌دهند و اغلب خود را در فعالیت‌هایی درگیر می‌کنند که به کمک آن‌ها بتوانند به تعریف بهتری از خود دست یابند. به عبارت دیگر به این وسیله خود را به دیگران نشان دهند. والدین نیز می‌توانند با برنامه‌ریزی برای انجام فعالیت‌های مشترک با نوجوان خود به بهبود روابط خانواده و احساس تعلق خاطر بیشتر نوجوان به خانواده کمک کنند. در ادامه به بررسی بیشتر این موضوع خواهیم پرداخت.

-ادامه مطلب-

نحوه گذراندن اوقات فراغت در نوجوانان

هر فرد در دوران نوجوانی ویژگی‌های منحصر به فرد خود را دارد و در نتیجه می‌تواند روش‌های خاص خود را برای گذراندن اوقات فراغت داشته باشد. با این حال ویژگی‌هایی نظیر هیجان خواهی، تنوع طلبی و میل به استقلال در نوجوانان باعث می‌شود که انجام برخی فعالیت‌ها در بین اکثر آن‌ها مشاهده شود. در همین راستا می‌بینیم که اغلب افراد در این برهه زمانی تمایل دارند تا اوقات فراغت خود را با انجام کارهایی نظیر گذراندن زمان با دوستان، رفتن به میهمانی‌ها، صرف کردن وقت بیشتر در فضای مجازی، دیدن فیلم‌ها و سریال‌های جذاب، چت کردن در گروه‌ها و رفتن به مکان‌هایی نظیر پارک‌ها بگذرانند.

همچنین افراد در دوران نوجوانی بیش از هر زمانی به انجام فعالیت‌های فوق برنامه‌ای نظیر فعالیت‌های هنری و ورزشی علاقه‌مند می‌شوند. اگر خانواده‌ها بتوانند در این دوران علاقه‌مندی‌های فرزند خود را به خوبی بشناسند و برای آن‌ها ارزش قائل شوند کارهایی که امروز تنها برای تفریح و گذراندن زمان‌های خالی انجام می‌شوند، می‌توانند سکوی پرشی برای فرد شده و در آینده به موفقیت‌های بزرگ تبدیل شود.

اوقات فراغت در نوجوانان زمانی برای تقویت ارتباط والد فرزندی

برنامه‌ریزی برای انجام فعالیت‌های مشترک با نوجوان در زمان اوقات فراغت یکی از بهترین راه‌ها برای تقویت و محکم کردن ارتباط والد فرزندی است. برای این کار می‌توانید کارهای ساده‌ای نظیر موارد زیر را انجام دهید.

- گاهی برای خود و فرزندتان بلیط کنسرت یا سینما تهیه کنید. بگذارید در کنار تجربیاتی که نوجوان در کنار دوستان خود کسب می‌کند رابطه با شما را نیز حفظ نماید.

- انجام کارهای بسیار ساده‌ای نظیر پختن غذایی که فرزندتان دوست دارد در کنار یکدیگر و با مشارکت هم نیز می‌تواند اوقات خوشی را فراهم کند.

- از فرزندتان در مورد بهتر کردن محیط خانه یا اتاق او سؤال بپرسید و به او کمک کنید تا فضا را آن‌گونه که می‌خواهد تغییر دهد.

به این نکته توجه کنید که داشتن اوقات فراغت سالم و مفرح مسئله‌ای نیست که به طور اتفاقی پیش بیاید بلکه نیازمند این است که شما بتوانید با نوجوان در این باره صحبت کنید و برای آن برنامه‌ریزی های مناسبی داشته باشید. این نظر گرفتن و برنامه‌ریزی‌ها به فرزندتان این پیام را می‌رساند که شما برای ایجاد احساس بهتر در او ارزش قائل هستید و به سلایق فرزندتان احترام می‌گذارید.

اوقات فراغت در نوجوانان فرصتی برای کل خانواده

شما می‌توانید اوقات فراغت نوجوان را به فرصتی برای بهبود روابط کل خانواده تبدیل کنید. هرچقدر ارتباط بین اعضای خانواده شما صمیمانه‌تر باشد و پیوند محکم‌تری بینتان برقرار شود، نوجوان احساس تعلق بیشتری به خانواده خواهد کرد و کمتر در روابط دوستی پرخطر درگیر خواهد شد.

از جمله فعالیت‌هایی که می‌توانید با مشارکت کل اعضای خانواده انجام دهید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

- نگاه کردن به یک فیلم سینمایی یا سریال خانوادگی در کنار یکدیگر

- رفتن به پیکنیک و لذت بردن از طبیعت در کنار هم

- انجام فعالیت‌های بدنی و ورزشی نظیر والیبال، فوتبال و مواردی این چنینی با یکدیگر

- ترتیب دادن یک مهمانی با حضور کسانی که فرزندتان آن‌ها علاقه دارد

اوقات فراغت در نوجوان‌ها و گروه دوستان

افراد در سنین نوجوانی تمایل بسیار زیادی به گذراندن اوقات با دوستان و همسالان خود پیدا می‌کنند. آن‌ها از این طریق به دنبال کسب تأیید از جانب دیگران هستند و می‌خواهند هویت دلخواه خویش را پیدا کنند. در نتیجه بسیار طبیعی است که فرزند شما بخواهد اوقات فراغت خود را با دوستانش بگذراند و بودن با آن‌ها را به فعالیت‌های دیگر ترجیح دهد. در این موقعیت به جای مخالفت کردن با روابط دوستانه فرزندتان و ایجاد تنش در خانواده تلاش کنید تا دورادور اوضاع را مدیریت کنید و به طورغیر مستقیم نظارت‌های خود را بر اوقات فراغت در نوجوانان خود حفظ نمایید.

برای مثال می‌توانید با دوستان فرزندتان ارتباط صمیمانه‌ای برقرار کنید و گاهی آن‌ها را به خانه دعوت نمایید. این کار باعث می‌شود که فرزندتان احساس بهتری داشته باشد چراکه می‌بیند که شما به دوستان او احترام می‌گذارید و برای علاقه‌مندی‌هایش ارزش قائل هستید. در عین حال شما با این کار می‌توانید در مورد دوستان فرزندتان و سلامت رفتاری آن‌ها اطلاعات شفاف‌تری پیدا کنید و نگرانی‌های خود را کاهش دهید.

سؤالات متداول

- فرزند من در سنین نوجوانی قرار دارد و دائماً می‌خواهد از هر زمانی برای بودن در کنار دوستان خود استفاده کند. ما بسیار در این مورد نگران هستیم و می‌ترسیم او درگیر آسیب‌هایی مثل سیگار کشیدن یا مصرف مشروب شده باشد. چگونه می‌توانیم این وضعیت را کنترل کنیم؟
همان طور که در طول متن گفته شد افراد در سنین نوجوانی برای رسیدن به هویت دلخواه خود به پیوستن به گروه‌های دوستی نیاز دارند و این امری طبیعی است که بخواهند اوقات فراغت خود را با آن‌ها بگذرانند. با این حال نبود روابط صمیمانه کافی در خانواده، جبهه گیری در مقابل دوستان فرزند و سرزنش او برای این کار باعث می‌شود که نوجوان بیشتر برای ماندن در بیرون از خانه تحریک شود و کمتر به حرف‌های والدین خود گوش بسپارد.

در نتیجه تلاش کنید تا موضع بهتری در برابر دوستان فرزندتان بگیرید و به او نشان دهید که برای علاقه‌مندی‌هایش ارزش قائل هستید. توجه داشته باشید که هیچ چیز به اندازه ایجاد محیطی صمیمانه در خانواده نمی‌تواند به گرایش بیشتر نوجوان به بودن در کنار شما کمک کند. اگر احساس می‌کنید که نمی‌توانید این اوضاع را مدیریت کنید مراجعه به یک روانشناس متخصص در حیطه کودک و نوجوان می‌تواند تا حد زیادی به شما کمک کند.

نویسنده :خانم کیهانی